Zaktualizowano: 7 lutego.2024 r.
W ostatnich latach obserwujemy niepokojąco zwiększającą się liczbę par dotkniętych problemem niepłodności. Według najnowszych danych z problemem tym boryka się aż 2, 4 mln kobiet i mężczyzn, przy czym w 40% dotyczy kobiet (niepłodność żeńska), w 40% mężczyzn (niepłodność męska), a pozostałe 20% to przyczyny zależne od obojga partnerów (niepłodność małżeńska) lub niewyjaśnione [1]. Kiedy więc, możemy mówić o niepłodności?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niepłodność definiujemy jako niemożność zajścia w ciążę oraz wydania potomstwa po roku regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji z częstością 3-4 zbliżeń tygodniowo [2].
Jakie są główne przyczyny niepłodności?
Za główne przyczyny prowadzące do bezskutecznego starania się o dziecko uważa się różnorodne problemy medyczne do których należą:
- Choroby jajników (powodujące zaburzenia jajeczkowania): np. zespół policystycznych jajników
- Choroby jajowodów (powodujące ich niedrożność): np. endometrioza
- Choroby przysadki mózgowej: np. hiperprolaktynemia
- Choroby macicy: np. mięśniaki macicy
- Choroby jąder: np. wnętrostwo, żylaki powrózka nasiennego
- Zaburzenia genetyczne
- Choroby ogólnoustrojowe: np. choroby tarczycy, choroby nadnerczy
Należy jednak pamiętać, że u podstaw problemów z płodnością mogą leżeć również czynniki środowiskowe i psychologiczne. A więc styl życia, przyjmowane używki, zanieczyszczenie środowiska, sytuacja ekonomiczna czy też warunki pracy.
Niejednokrotnie zdarzają się sytuacje, w których nie udaje się ustalić uchwytnej przyczyny niepłodności, wówczas mamy do czynienia z niepłodnością idiopatyczną.
Ustalenie przyczyny niepłodności wymaga wnikliwej analizy kliniczno-laboratoryjnej. Dokładnie zebrany wywiad lekarski, badanie fizykalne, badania obrazowe i testy laboratoryjne pozwalają niejednokrotnie nie tylko na poznanie przyczyny problemów z płodnością, ale również opracowanie dokładnego planu leczenia.
W dzisiejszym artykule szczegółowo omówimy badanie nasienia, jako jeden z elementów diagnostyki niepłodności męskiej.
Zanim o samej technice wykonania badania, kilka słów o tym, jak pacjent powinien przygotować się do badania. Jest to niezwykle ważny element decydujący, o jakości i przydatności uzyskanej próbki biologicznej do dalszych badań [3].
Jak powinno wyglądać przygotowanie pacjenta do badania nasienia?
W celu uzyskania miarodajnej próbki nasienia o najlepszych parametrach należy przestrzegać poniższych zasad:
- Zaleca się zachowanie wstrzemięźliwości płciowej przez okres 2-7 dni. W przypadku kolejnego badania pacjent powinien zachować taki sam lub zbliżony okres wstrzemięźliwości płciowej. Okres wstrzemięźliwości płciowej powinien być odnotowany na wyniku badania nasienia.
- Nasienie (po uprzednim umyciu rąk oraz prącia) powinno zostać oddane do specjalnego jednorazowego pojemnika dostępnego w laboratorium w warunkach zapewniających pacjentowi maksimum intymności.
- Nasienie powinno zostać oddane drogą masturbacji, w całości do specjalnego pojemnika.
- W przypadku problemów z oddaniem nasienia, dopuszczalne jest oddanie nasienia w warunkach domowych podczas stosunku płciowego do specjalnej prezerwatywy bez środków plemnikobójczych i dostarczenie materiału do badania w czasie nieprzekraczającym 60 min. od oddania ejakulatu. Próbkę nasienia należy zabezpieczyć przed wychłodzeniem (transport w temp. 20 -37°C). Kluczowe jest przy tym zachowanie warunków transportu tak aby nie dopuścić do degradacji pobranego materiału biologicznego.
UWAGA: Nie wykonuje się badania próbki nasienia uzyskanej w czasie tzw. stosunku przerywanego, ponieważ często następuje utrata początkowej frakcji nasienia – najbogatszej w plemniki. Z drugiej strony niskie pH pochwy może mieć negatywny wpływ na ruchliwość plemników. Stosunek przerywany może też spowodować zanieczyszczenie mikrobiologiczne lub komórkowe uzyskanego nasienia.
Opisany pojemnik z nasieniem wędruje następnie do laboratorium, gdzie diagnosta laboratoryjny dokonuje szczegółowego badania nasienia, zgodnie z wytycznymi WHO (dzięki temu mamy możliwość porównywania wyników uzyskiwanych w różnych laboratoriach seminologicznych). Należy pamiętać, że badanie nasienia jest badaniem wieloetapowym i wieloparametrowym. Ponadto uważa się, że ze względu na wpływ czynników fizjologicznych i zmienność niektórych parametrów zależną choćby od stosowanej diety czy przyjmowanych leków powinno się przeprowadzić dwa osobne badania nasienia w odstępie około 2 miesięcy (tyle średnio trwa spermatogeneza, czyli proces powstawania plemników).
