Zaktualizowano: 24 października.2022 r.
Jod jest niezbędnym minerałem odgrywającym kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu naszej tarczycy. Pierwiastek ten jest odpowiedzialny za przekształcenie hormonu tyreotropowego (TSH) w trójjodotyronine (T3) oraz tyroksyne (T4). Brak równowagi jodowej w naszym organizmie może prowadzić do nadczynności lub niedoczynności tarczycy. W naszym artykule dowiesz się czym jest jod, jak wpływa na nasz organizm, jakie są normy spożycia oraz w jakich źródłach pożywienia występuje.
Jod – co musisz wiedzieć o jodzie?
Jod to minerał śladowy, który nasza tarczyca wykorzystuje do wytwarzania hormonów tarczycy (T3, T4). Odpowiednie stężenie hormonów tarczycy (T3, T4) we krwi odpowiada za prawidłowy rozwój i funkcjonowanie naszego mózgu, układu nerwowego, przysadki mózgowej, mięśni, serca i nerek. Zaburzenia równowagi jodowej w naszym organizmie mogą prowadzić do nadczynności lub niedoczynności tarczycy.
Hormony tarczycy (T3 Trijodotyronina, T4 Tyroksyna) pełnią ważną rolę w naszym organizmie, biorąc udział w regulacji:
- syntezy białek i enzymów
- procesów wzrostu i dojrzewania komórek ustroju
- gospodarki węglowodanowej
- gospodarki mineralnej
- lipolizy (rozkład tłuszczów)
- metabolizmu kwasów nukleinowych i witamin
- procesów oddychania komórkowego i wytwarzania energii
Jod w naszym organizmie znajduje się głównie w tarczycy oraz w mniejszych ilościach we krwi, mięśniach i jajnikach.
Jod posiada bardzo wiele korzyści:
- jest niezbędny do prawidłowej pracy tarczycy
- jest stosowany przed zabiegami chirurgicznymi tarczycy
- wpływa na prawidłowy wygląd skóry, włosów, paznokci
- zapobiega tworzeniu się wola tarczycowego
- chroni tarczycę w sytuacjach przypadkowego narażenia na promieniowanie
- jest naturalnym środkiem antyseptycznym
- jest silnym przeciwutleniaczem
Źródła jodu w żywności
Największe ilości jodu możemy znaleźć w owocach morza (skorupiaki, mięczaki, ryby) w takich produktach jak:
- dorsz
- halibut
- śledzie
- homar
- krewetki
- ostrygi
- wodorosty
- małże
- tuńczyk
Do innych ważnych źródeł jodu w naszej diecie możemy zaliczyć mleko, produkty mleczne, jajka oraz sól jodowaną.
Warto wiedzieć, że jod, który pochodzi z żywności przez nas spożywanej jest w 90% wchłaniany w przewodzie pokarmowym a w przypadku tarczycy wychwyt jodu stanowi ok. 25-30%. Przyswajanie Jodu przez nasz organizm może zostać utrudnione przez: siarkocyjanki, rodanki, glikozydy zawierające grupy cyjanowe, mąkę sojową, azotany, fluorki, wapń, magnez, żelazo.
Kto wymaga dodatkowej suplementacji jodem?
Dodatkowym przyjmowaniem jodu powinny się zainteresować:
- osoby, które mają ubogą dietę w jod oraz osoby ze zwiększonym zapotrzebowaniem na jod
- osoby, które mieszkają w rejonach gdzie występuje niedobór jodu w glebie
- osoby, które spożywają duże ilości potraw bogatych w goitrogeny (rodzaj substancji znajdujących się w niektórych pokarmach), które mogą wywołać wole (szpinak, sałata, rzepa, buraki, kapusta włoska.)
- osoby, które nie spożywają soli jodowanej
Objawy i skutki niedoboru oraz nadmiaru jodu
Niedobór jodu, który jest spowodowany ubogą dietą w ten cenny minerał prowadzi do szeregu zaburzeń nazywanych zaburzeniami z niedoboru jodu (ang. iodine defficiency disorders, IDD). Długotrwały niedobór jodu w naszym organizmie prowadzi do niedoczynności tarczycy, powiększenia gruczołu tarczycowego oraz powstania wola.
Zaawansowana niedoczynność tarczycy objawia się:
- ospałością
- spowolnieniem umysłowym
- obniżeniem wydolności intelektualnej
- spadkiem temperatury ciała oraz uczuciem zimna
- suchą i łuszczącą się skórą
Niedobór jodu u dzieci, który przyczynił się do powstania niedoczynności tarczycy jest przyczyną opóźnienia rozwoju fizycznego i psychicznego. W przypadku kobiet ciężarnych niedobory jodu prowadzą do zaburzeń rozwoju płodu, poronień, przedwczesnych porodów oraz zwiększonej śmiertelności dzieci.
Nadmiar jodu w organizmie spowodowany przez złą dietę bogatą w produkty pochodzenia morskiego, sól jodowaną lub suplementy diety przyczynia się do nadczynności tarczycy oraz może powodować raka tarczycy i raka brodawkowatego tarczycy.
Nadczynność tarczycy charakteryzuje się z kolei takimi objawami jak: wzmożona pobudliwość nerwowa, biegunki, chudnięcie, wzmożona czynność gruczołów ślinowych, nadmierne wydzielanie śluzu w oskrzelach, zmiany skórne.
Niektóre osoby, np. z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy mogą doświadczyć skutków ubocznych już przy spożyciu jodu w bezpiecznych dawkach.
Dobowe zapotrzebowanie na jod
W zależności od wieku i płci powinno się przyjmować jod w następujących ilościach w diecie lub poprzez dodatkową suplementację w ciągu doby:
Niemowlęta
• od 0 do 6 miesięcy – 110 µg
• od 6 miesięcy do 1 roku – 130 µg
Dzieci
• od 1 roku życia do 3 lat – 90 µg
• od 4 lat do 6 lat – 90 µg
• od 7 lat do 9 lat – 100 µg
Chłopcy
• od 10 do 12 lat – 120 µg
• od 13 do 15 lat – 150 µg
• od 16 do 18 lat – 150 µg
Dziewczęta
• od 10 do 12 lat – 120 µg
• od 13 do 15 lat – 150 µg
• od 16 do 18 lat – 150 µg
Kobiety
• 19 lat do 75 lat – 150 µg
• > 75 lat – 150 µg
ciąża
• – 220 µg
laktacja
• – 290 µg
Mężczyźni
• 19 lat do 75 lat – 150 µg
• > 75 lat – 150 µg
Źródło: Normy żywienia dla populacji polskiej – Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017
Przeciwwskazania do stosowania jodu
Jodu nie powinny przyjmować osoby mające podwyższone stężenie potasu oraz osoby chorujące na wrodzoną miotonię. Przyjmowanie preparatów jodu powinny skonsultować z lekarzem osoby chorujące na nadczynność tarczycy, choroby nerek, zażywające niektóre leki ( Amiloryd, leki przeciwtarczycowe, lit).
W przypadku kobiet w ciąży nie powinno się stosować dużych dawek, ponieważ dziecko może mieć wrodzone wole, niedoczynność tarczycy lub kretynizm.
Kobiety karmiące powinny unikać stosowania jodu ponieważ jod w mleku matki może wywołać wysypkę skórną oraz przytłumić prawidłową czynność tarczycy u niemowlaka.
Interakcje jodu z lekami
Jod może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami oraz substancjami, poniżej prezentujemy przykłady:
- Lit (pacjenci przyjmujący lit powinni unikać jodu, ponieważ lit nasila hamujące działanie dużych dawek jodu na czynność tarczycy)
- Leki przeciwtarczycowe (gdyż niedobór jodu nasila, a nadmiar osłabia wrażliwość na leczenie tymi preparatami)
- Niektóre leki na nadciśnienie (przyjmowanie jodku potasu wraz z niektórymi lekami na nadciśnienie może powodować nadmierne uwalnianie potasu w organizmie.)
- Leki moczopędne (stosowanie jodu wraz z lekami moczopędnymi może prowadzić do hiperkaliemii)
Preparaty na rynku polskim zawierające jod
- Jodid 100 (tabletki)
- Jodid 200 (tabletki)
- Kelp (tabletki)
- Vitreolent (krople do oczu)
- Roztwór wodny jodu (płyn na skórę i do stosowania w jamie ustnej)
- Solutio Iodi cum Glycerini Coel (płyn)
